Personel Yönetimi’nden İnsan Kaynakları Yönetimine

Personel Yönetimi, işletmelerde işe alma, işten çıkarma ve personel kayıtlarının tutulması gibi işlemleri ifade etmekteydi. Bu şekliyle personel yönetimi, az sayıda işlevi kapsamakla birlikte; örgütlerde stratejik bir role de sahip değildi. Daha çok personel işlevlerini yerine getirmekte, örgütsel kararlarda herhangi bir görev üstlenmemekteydi. 1970′lerin sonları ve 1980′lerin başlarında insan kaynakları yönetimi kavramının ifadelendirilmesi içeriğinin belirsizliği nedeniyle oldukça zor olmuştur. İnsan Kaynakları Yönetimi kavramı, önceleri yeni bir anlam katılmadan sadece personel yönetimi kavramının yerine kullanılmıştır. (Selamoğlu, 1998, s.571)

Çalışanlar hakkında kayıt tutma faaliyeti olarak görülüp personelin ücreti, yan ödemeleri, sigorta kesenekleri, izinler, raporlu olduğu gün sayısı, işe devamsızlık ve geç kalma gibi konularda kayıt tutmadan öteye gitmeyen Personel Yönetimi, (Yüksel, 1998, s.9) günün şartlarına ve değişimine ayak uydurmada yetersiz kalmıştır. Dolayısıyla işgücünün yapısal değişimine de hizmet verebilecek yeni personel politikalarının oluşturulması gerekliliği ortaya çıkmıştır. İşletmelerin çevrelerinde ve içlerinde meydana gelen bu değişiklikler, çalışanların yönetimim ile ilgili sorunlarda geleneksel personel yönetimi kavramlarının yetersiz kalması ve insan kaynakları adı altında yeni bir dizi kavramların ortaya çıkmasına neden olmuştur. (Baysal, 1993, s.64) Bu gelişmelerle örgütlerde, geleneksel personel yönetiminden, modern personel yönetimine yani insan kaynakları yönetimine geçiş yaşanmıştır. Bu geçiş sürecinde işletmelerin ölçeğinin de etkili olduğu gözden kaçırılmaması gerekmektedir. Özellikle büyük ölçekli işletmelerde bu geçişin başarılı bir şekilde yaşandığı söylenebilir. Küçük ve orta ölçekli (KOBİ) işletmelerde özellikle küçük aile işletmelerinde işgücünün eğitim ve geliştirilmesi ve insan kaynakları yönetiminin diğer fonksiyonlarının yerleşmesi zaman alacaktır Bu nedenle büyük işletmelerde personel yönetiminden insan kaynakları yönetimine geçiş felsefesinin uygulama ile örtüştüğü görülürken; küçük ve orta ölçekli işletmelerde ise bu geçişin sadece görüntüyle sınırlı kaldığı, ancak uygulamaya yansımadığı söylenebilir.

Zaman zaman, İnsan kaynakları yönetimi ile personel yönetimi kavramlarının kullanımında eşanlamlı telaffuz edilmesine karşın; uygulamada aralarında önemli farklar bulunduğunu söylemek mümkündür. İnsan kaynakları yönetimi işletme stratejisinin belirlenmesi, uygulanması ve denetlenmesi (Werther-Davis 1993, s.27) gibi konularda işlevde bulunmasına karşılık personel yönetimi, sadece bireye ait bir takım işlemlerin yapıldığı bir birim olmaktan ileri gidememiştir. (Tokol, 2001, s209) Yapılan araştırmalar sonucunda insan faktörünün işletmelerde özellikle verimlilik konusunda öneminin anlaşılması ve bu konunun gelişmesi personel yönetimi disiplinini insan kaynağı disiplinine dönüştürmüştür. (Seymen, s.593)

Tablo-1İnsan Kaynakları Yönetimi ve Personel Yönetimi Arasındaki Farklar

Konular

Personel Yönetimi

İnsan Kaynakları Yönetimi

Çalışanlarla İlişkiler

Muhalefetçi

Geliştirici ve İşbirliği içinde

Oryantasyon

Zaman zaman tepkisel

İş odaklı

Organizasyon

Ayrı bir fonksiyon

Birleşik bir fonksiyon

Müşteri

Yönetim

Yönetim ve çalışanlar

Değerler

Emir-eşlik uyumu

Müşteri ve problem odaklı

Uzmanların Rolü

Düzenleyici ve kayıt tutucu

Problemleri anlayıp uygun çözüm üreten

Genel Çıktı

Bölümsel düşünce ve hareket

Farklı düzeydeki insan kaynaklarını işletmenin gereksinimlarıyla birleştirme

 

Kaynak: Serpil Aytaç, <I>İnsan Kaynakları Yönetimi’nde Kariyer Anlayışı ve Bir Uygulama</I>, Yayınlanmamış Doçentlik Tezi, 1996, s.11.

Her ne kadar her iki kavram birbirinin yerine kullanılmakta olsa da aralarında önemli derecede farkların bulunduğu görülmektedir. Tablo da personel yönetiminin dayanağını çalışanlarla muhalefetçi yaklaşım, emir-eşlik uyumu gibi geleneksel yaklaşımlar oluştururken; insan kaynakları yönetiminde eğitim-geliştirme, iş odaklı ve problem odaklı yaklaşım gibi birtakım modern yönetim kavramlarının var olduğu görülmektedir.

Personel yönetiminde yönetimin uygulamaları prosedürlere bağlı iken, İnsan Kaynakları Yönetimi’nde esnek ve örgütün gereksinimlerine endeksli bir anlayış geçerlidir. Diğer yandan personel yönetimde karar alma süreci oldukça yavaş işlerken, İnsan Kaynakları Yönetiminde hızlı işlediği görülmektedir. (Storey-Sisson, 1993, s.16)

Görüldüğü üzere personel yönetimi ile insan kaynakları yönetimi yaklaşımı arasında önemli farklar mevcuttur. Bu noktada, örgütteki bireye verilen değer, örgütün misyonu ve vizyonu gibi örgütsel kültür gibi pek çok yeni yaklaşım personel yönetiminden insan kaynakları yönetime geçişi ifade eden yenilikler olarak ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla personel yönetiminin sadece personelin örgütle ilgili işlemlerinin dikkate alındığı yapısından farklılaşma yaşanarak, bireyin her türlü problemi, eğitimi, geliştirilmesi ve kariyer planlamasını yapılması gibi pek çok örgütsel stratejilerin uygulanmaya başlandığı modern personel yönetimine (insan kaynakları yönetimine) geçilmiştir. Artık personel yönetimi sadece personel departmanı ile sınırlı kalmamakta tüm organizasyon kademeleri ile koordinasyon içinde olan bir yapıya bürünmektedir.

Sonuç

Klasik personel yönetiminin son yıllarda şekil ve içerik değiştirerek, İnsan kaynakları yönetimine dönüştüğüne tanık olunmaktadır. Personel yönetimi, insan kaynakları yönetiminin gelişimi ile farklı bir boyut kazanmıştır. İşletmedeki personel politikalarının yerini eğitim ve geliştirmenin yer aldığı, stratejik konuma sahip bir yapı almıştır. Ancak personel yönetiminden insan kaynakları yönetimine dönüşümünde işletme ölçeğinin de önemli olduğunu vurgulamak gerekmektedir. Özellikle aile işletmeleri ve küçük ölçekli işletmelerde personel yönetimi uygulamalarının devam edeceği görülmektedir. Bu yönüyle tam anlamıyla personel yönetimden insan kaynakları yönetimine geçildiğini söylemek zordur.

İnsan kaynakları yönetimi pek çok stratejik misyon ve vizyonu temsil etmekle birlikte, klasik personel yönetiminin dar kalan idari fonksiyonlarının da genişlemesine yol açmıştır. Bu yönüyle günümüzdeki insan kaynakları yönetiminin işletmelerde önemli bir görevi yerine getirdiğini söylemek mümkündür. Sonuç olarak, insan kaynakları yönetimi, işletmenin personel seçimi, eğitim ve geliştirmesi gibi modern yönetim aktiviteleri ile geleneksel personel yönetimi stratejilerinin bütünleştiği bir yönetim anlayışı olarak personel yönetiminin gelişmiş bir versiyonu olarak uygulamaya geçmiştir.

KAYNAKLAR

Acar, Nesime; <I>İnsan Kaynakları Yönetimi</I>, MPM Yayını, Ankara, 1999.

Aytaç, Serpil; <I>İnsan Kaynakları Yönetimi’nde Kariyer Anlayışı ve Bir Uygulama</I>, Yayınlanmamış Doçentlik Tezi, 1996.

Armstrong, Michael; <I>Human Resources Management Strategy&Action,</I> Clays Ltd., 1992.

Bozkurt, Veysel; <I>Enformasyon Toplumu ve Türkiye,</I> Sistem Yayıncılık, İstanbul, 2000.

Büyükuslu, Ali Rıza;<I> “Sendikalar Küreselleşmeye Dayanabilir mi?”</I> , <I>İktisat Dergisi</I>, Mayıs 98.

Büyükuslu, Ali Rıza, <I>"Türkiye’de İnsan Kaynakları Yönetimi ve Gelişimine Kritik Bir Yaklaşım</I>", MESS Mercek Dergisi, Ekim 1998.

Ekin, Nusret; “<I>Çalışma Yaşamında Dönüşüm”</I>, <I>MESS Mercek,</I> İstanbul, Ocak 1998.

Keser, Aşkın, "<I>Küreselleşme Sürecinin Sendikal Hareket Üzerindeki Etkisi</I>", <I>U.Ü.İ.İ.B.F.Dergisi,</I> Cilt 17, Sayı 3, http://iktisat.uludag.edu.tr /dergi, Ekim, 1999.

Kurtulmuş, Numan, <I>Sanayi Ötesi Dönüşüm,</I> İz Yayıncılık, 1996.

Seymen Recep, Personel Yönetimi’nden İnsan Kaynağı Yönetimi’ne, <I>Prof.Dr. Metin Kutal’a Armağan,</I> TÜHİS Yayını, Ankara, 1998.

Selamoğlu, Ahmet; "<I>İnsan Kaynakları Yönetimi ve Endüstri İlişkilerinin Zenginliği</I>", <I>TİSK İşveren Dergisi</I>, Sayı:10, Temmuz 2000.

Selamoğlu, Ahmet; İnsan Kaynakları Yönetiminin Gelişimi, <I>Prof.Dr.Metin Kutal’a Armağan,</I> TÜHİS Yayını, 1998.

Storey, John ve Sisson, Keith; <I>Managing Human Resources and Industrial Relations</I>, Open University Press, 1993.

Tokol, Aysen; <I>Endüstri İlişkileri ve Yeni Gelişmeler</I>, VİPAŞ, 2001.

Yorgun, Sayım; “<I>Küreselleşme Sürecinde Sendikalar”</I>, <I>MESS Mercek,</I> Ekim 1998.

Yüksel, Öznur; İnsan Kaynakları YönetimiGazi Üniversitesi Yayını, 1997.